Nie jesteśmy tacy sami #2, czyli czego branża filmowa mogłaby nauczyć się od wydawniczej

Uwaga - poniższe punkty piszę z perspektywy scenarzystki, która ma również doświadczenie jako redaktorka i specjalistka ds. marketingu wydawniczego - zapewne perspektywa reżysera, aktora czy pisarza byłaby inna, dlatego jestem jak zawsze otwarta na dyskusję i inne punkty widzenia ;)  

1. Kultury, kultury i jeszcze raz kultury 

Tak, wiem, bywają wydawnictwa z toksycznymi szefami, bywają mobbingujacy redaktorzy. Ale mam wrażenie, że to, co jest rzadkie i raczej niedopuszczalne w świecie książki, w świecie filmu jest normą. Pracując jako redaktorka z innymi redaktorami i tłumaczami nigdy nie spotkałam się, żeby ktoś przeklął w komentarzu do tekstu. Przy scenariuszach było to nagminne, a reżyserzy wrzeszczący na planie na aktorów i statystów i wyzywających ich od najgorszych uchodzą za „trudnych, ale wielkich” artystów. To, co dzieje się w szkołach filmowych i co jakiś czas wychodzi na jaw, to temat na osobną opowieść. 

2. Szacunku dla autorów  

Przechodząc do filmu z branży, gdzie autor (mimo relatywnje niewielkich zarobków) jest jednak w centrum uwagi, jako scenarzystka przeżyłam mały szok, bo znalazłam się nagle na dole drabiny. Jeśli już ktoś zaprosił na bankiet po zdjęciach, to nawet nie wymienił w podziękowaniach (tak, zdarzyło mi się, że producent dziękował wszystkim członkom ekipy, kostiumografom, oświetleniowcom, gafferom, ale nawet nie zająknął się o scenarzystach), a zdarzało się znajomym, że nawet nie zostali wymienieni… w napisach końcowych po odcinku serialu, który napisali. Tymczasem co by nie mówić, w branży książkowej bez autora nie byłoby nic. Zdarzały mi się spotkania autorskie bez książki, ale nie bez autora.   

3. Odwagi 

Wiadomo, wydawca wydając niszową powieść nieznanego autora nie ryzykuje takich pieniędzy jak producent, finansując film debiutanta, ale i tak - prawdziwie oryginalne historie w filmach to zazwyczaj… adaptacje książek. Czy nie ma równie dobrych scenariuszy będących autorskimi pomysłami? Oczywiście, że są. Tylko jakoś nie mogą znaleźć producentów ;)  

4. Redakcji 

Mówiąc łopatologicznie: kiedy książka trafia do redakcji, wychodzi z niej - zazwyczaj - lepsza, a redaktor skupia się na tym, co w książce dobre i - przede wszystkim - nie przepisuje jej za autora (no dobra, zdarza się tak w szczególnych przypadkach, ale nikt nie będzie pisał od nowa książki debiutanta bo „ma fajny pomysł”). Kiedy scenariusz trafia do redakcji, bardzo często na koniec scenarzysta nie poznaje własnego dzieła. Dlatego tak ważną rolę w filmie powinien pełnić producent kreatywny, który będzie rozumiał styl autora i wzmacniał go, zamiast po swojemu zmieniać.   

5. Zaufania do autorów 

Przynajmniej moje doświadczenie pokazuje, że branża wydawnicza bardzo ufa autorom. Ufa, że wiedzą, co piszą, często podpisują kontrakty na więcej niż jedną książkę. Wyobrażacie sobie w polskiej branży kontrakt ze scenarzystą na kilka filmów? A nawet sezonów serialu? Oczywiście wynika to też z tego, że ryzyko ewentualnej wtopy jest relatywnie niskie i idzie w tysiące, a nie miliony. Z kolei autor ufa wydawnictwu, bo, uwaga - podpisuje z nim umowę, czyli coś, czego jak ognia obawia się wielu producentów filmowych ;)  

6. Dłuższego życia dzieła 

Jestem osobą, która lubi się dzielić przemyśleniami, ale jako scenarzystka konkretnego serialu czy filmu zazwyczaj… nie mogę. Reżyserzy, aktorzy, ekipa też podpisują rygorystyczne NDA zobowiązujące ich do milczenia na temat produkcji aż do okresu przedpremierowego, często nawet w przypadku dość niszowych filmów i seriali. Jakie to inne od sytuacji na rynku książki, gdzie często czytelnicy mogą śledzić powstawanie powieści niemal na bieżąco, a autorzy dzielą się z nimi w mediach społecznościowych swoimi wątpliwościami, sukcesami i co jakiś czas uchylają rąbka tajemnicy na temat najnowszej książki. Po premierze jest podobnie - dwa tygodnie promocji i dyskusji i film czy serial znika z popkulturowego dyskursu. Kto dzisiaj jeszcze pamięta o finale Stranger Things? No właśnie. Tymczasem popularność książek często narasta jak kula śniegowa (mowa tu o internecie, bo sam czas promocji też bardzo się skraca, głównie przez terminy narzucane przez sieci dystrybucji, zwłaszcza Empik), co sprzyja wydawaniu serii.